ШЫМКЕНТТЕ ЭЛЕКТР ЭНЕРГИЯСЫН ӨНДІРЕТІН ТҰРМЫСТЫҚ ҚАЛДЫҚТАРДЫ ТЕРМИЯЛЫҚ КӘДЕГЕ ЖАРАТАТЫН ЗАМАНАУИ КЕШЕН САЛЫНАДЫ

0
16

Шымкентте экологиялық ауқымды жоба жүзеге асырылатын болады. Бүгін қатты тұрмыстық қалдықтарды (ҚТҚ) термиялық кәдеге жарату кешенінің құрылысы басталатын аумақта капсула салу рәсімі салтанатты жағдайда өтті. Бұл нысан қаланың «жасыл» экономикаға көшуіндегі маңызды буынға айналып, қоқысты кәдеге жарату мәселесін энергетика саласының игілігіне шешуге мүмкіндік береді.
Іс-шараға Шымкент қаласының әкімі Ғабит Сыздықбеков пен инвестор компания – «Shaanxi Construction Engineering Kazakhstan Co., Ltd» басшылығы қатысты.
Экология және энергетика: технологиялардың үйлесімі
Термиялық кәдеге жарату зауытының құрылысы – Қазақстанның үшінші мегаполисі үшін стратегиялық маңызы бар қадам. Жоба қалдықтарды жай ғана жоюды емес, оларды пайдалы энергияға айналдыруға мүмкіндік беретін озық технологияларды енгізуді көздейді.
Жобаға сәйкес, кешен атмосфераға шығарылатын қалдықтарды сүзгіден өткізу және тазартудың заманауи жүйелерімен жабдықталады. Бұл ең қатаң экологиялық талаптарға толық сәйкес келуіне кепілдік береді. Термиялық өңдеу үдерісі полигондарға шығарылатын қалдықтардың көлемін едәуір қысқартып, өңірдің қоршаған ортасына түсетін жүктемені айтарлықтай азайтады.
Жобаны жүзеге асыратын серіктестің таңдалуы кездейсоқ емес. «Shaanxi Construction Engineering Kazakhstan Co., Ltd» компаниясының өндірістік нысандар салу мен инновациялық инженерлік шешімдерді енгізуде мол тәжірибесі бар.
Қала әкімі Ғабит Сыздықбеков бұл жобаны жүзеге асыру қала әкімдігі үшін басым міндеттердің бірі екенін атап өтті.
«Бұл кешеннің құрылысы – тек қоқысты кәдеге жарату мәселесін шешу ғана емес, сонымен қатар қаланың энергетикалық қауіпсіздігіне қосылатын үлес. Біз болашақ ұрпаққа қызмет ететін, Шымкентті одан әрі таза әрі жайлы ететін заманауи инфрақұрылым қалыптастырып жатырмыз», – деді қала басшысы.
Кешен пайдалануға берілгеннен кейін қаладағы экологиялық жүктеме азайып, қалдықтарды полигондарға көму көлемі барынша қысқарады деп күтілуде. Сонымен қатар қатты тұрмыстық қалдықтарды термиялық өңдеу арқылы өндірілетін электр энергиясы қаланың бірқатар нысандарының қажеттілігін ішінара қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Зауыттың құрылысы мен кейінгі пайдаланылуы жаңа білікті тұрақты жұмыс орындарының ашылуына ықпал етеді. Бұдан бөлек, қалдықтармен жұмыс істеудің өркениетті тәсілін енгізу қала тұрғындарының өмір сүру сапасын арттырады.
Капсула салу рәсімі үлкен істің символдық бастамасы болды. Жақын арада құрылыс алаңында белсенді жұмыстар басталады. Қала билігі нысанның белгіленген мерзімде пайдалануға беріліп, Шымкент тұрғындарының игілігіне қызмет етуі үшін инвесторларға жан-жақты қолдау көрсетуге дайын екенін білдірді. Бұл жоба халықаралық ынтымақтастық пен заманауи технологиялардың урбанизацияның жаһандық мәселелерін шешуге, қалдықтарды құнды ресурсқа айналдыруға мүмкіндік беретінінің жарқын үлгісі болып табылады.
Жобаны іске асыру өңірдің өнеркәсіптік әлеуетін дамытуға да жаңа мүмкіндіктер ашады. Waste-to-Energy (қалдықтардан энергия өндіру) саласындағы озық қытайлық технологияларды пайдалану Шымкентке қалалық шаруашылықты басқарудың табысты халықаралық тәжірибесін енгізуге мүмкіндік береді. Мамандардың айтуынша, мұндай зауыттар әлемнің ең ірі мегаполистерінде өз тиімділігін дәлелдеп, тұрғындарға қолайсыздық туғызбай қалалық ортаға сәтті енгізілген.
Жобаны әзірлеу барысында қауіпсіздік мәселелеріне ерекше көңіл бөлінді. Түтін газдарын көпсатылы тазарту жүйесі атмосфераға зиянды заттардың таралуына жол бермейді, ал шикізатты сұрыптау мен жеткізудің автоматтандырылған жүйесі адам факторын барынша азайтады. Бұл нысанды экологиялық тұрғыдан қауіпсіз ғана емес, жоғары технологиялы өндірістік кешенге айналдырады.
Халық саны мен урбанизация қарқыны жоғары Шымкент үшін қатты тұрмыстық қалдықтарды тиімді басқару мәселесі аса өзекті. Кешен іске қосылғаннан кейін қала ресурсы сарқылып келе жатқан полигондарға қоқыс жинаудың ескі жүйесінен бас тартып, айналым экономикасына көшеді. Болашақта бұл қайталама шикізатты қайта өңдеу және жану қалдықтарынан құрылыс материалдарын өндіру сияқты сабақтас салалардың дамуына серпін беруі мүмкін.
«Shaanxi Construction Engineering Kazakhstan Co., Ltd» компаниясының өкілдері құрылыс жұмыстарының барлығы қатаң сапа бақылауымен, белгіленген кестеге сәйкес және экологиялық таза материалдарды пайдалану арқылы жүргізілетінін растады. Инвестор бұл жоба Қазақстан үшін үлгілі жобаға айналып, мемлекет пен жекеменшік әріптестіктің табысты үлгісі болады деген сенім білдірді.
Алдағы айларда нысанда негізгі өндірістік корпустардың құрылысы басталып, энергетикалық жабдықтар орнатылады. Қала билігі кәсіпорын пайдалануға берілген сәттен бастап оның үздіксіз жұмысын қамтамасыз ету үшін қалдықтарды кешенге жеткізудің логистикалық сызбаларын қазірдің өзінде пысықтап жатыр.
Осылайша, Шымкент «ақылды» әрі экологиялық тұрақты қала мәртебесіне қарай нық қадам жасап отыр. Мұнда заманауи технологиялар қоршаған ортаның тазалығы мен тұрғындардың әл-ауқатын қамтамасыз етуге қызмет етеді.
Жобаны іске асыру өңірдің өнеркәсіптік әлеуетін дамыту үшін де жаңа мүмкіндіктер ашады. Waste-to-Energy (қалдықтардан энергия өндіру) саласындағы озық қытайлық технологияларды пайдалану Шымкентке қалалық шаруашылықты басқарудың табысты халықаралық тәжірибесін енгізуге мүмкіндік береді. Мамандардың айтуынша, мұндай зауыттар әлемнің ең ірі мегаполистерінде өз тиімділігін дәлелдеген және тұрғындарға қолайсыздық тудырмай, қалалық ортаға сәтті ықпалдастырылған.
Жобаны әзірлеу барысында қауіпсіздік мәселелеріне ерекше назар аударылды. Түтін газдарын көпсатылы тазарту жүйесі атмосфераға зиянды заттардың түсуіне жол бермейді, ал шикізатты сұрыптау және беру процестерінің автоматтандырылуы адам факторын барынша азайтады. Бұл нысанды экологиялық тұрғыдан қауіпсіз ғана емес, сонымен қатар жоғары технологиялы өндірістік кластерге айналдырады.
Халық санының өсуі мен урбанизация қарқыны жоғары Шымкент үшін қатты тұрмыстық қалдықтарды тиімді басқару мәселесі ерекше өзекті. Кешеннің іске қосылуы қалаға өз ресурсын сарқып келе жатқан полигондарда қоқыс жинаудың ескірген моделінен бас тартып, айналым экономикасына көшуге мүмкіндік береді. Болашақта бұл қайталама шикізатты қайта өңдеу және жану қалдықтарынан құрылыс материалдарын өндіруді қоса алғанда, сабақтас салалардың дамуына серпін беруі мүмкін.
«Shaanxi Construction Engineering Kazakhstan Co., Ltd» компаниясының өкілдері барлық құрылыс жұмыстары қатаң сапа бақылауымен, белгіленген кестеге сәйкес және экологиялық таза материалдарды пайдалану арқылы жүргізілетінін растады. Инвестор бұл жоба Қазақстан үшін үлгілік жобаға айналып, мемлекет пен жекеменшік әріптестіктің табысты мысалы болады деген сенім білдірді.
Алдағы айларда нысанда негізгі өндірістік корпустардың құрылысы басталып, энергетикалық жабдықтарды монтаждау жұмыстары жүргізіледі. Қала билігі кәсіпорын пайдалануға берілген бойда оның үздіксіз жұмысын қамтамасыз ету үшін қалдықтарды кешенге жеткізудің логистикалық сызбаларын қазірдің өзінде пысықтап жатыр.
Осылайша, Шымкент қоршаған ортаның тазалығы мен азаматтардың әл-ауқатын қамтамасыз етуде заманауи технологиялар қызмет ететін «ақылды» әрі экологиялық тұрақты қала мәртебесіне қарай батыл қадам жасап отыр.
Жобаның маңызды қырының бірі – оның әлеуметтік маңыздылығы. Жаңа жұмыс орындарын ашумен қатар, зауыт қазақстандық және шетелдік инженерлер арасында тәжірибе алмасу алаңына айналады. Бастаманы іске асыру аясында күрделі технологиялық процестерді басқаруға тартылатын жергілікті мамандарды оқыту бағдарламалары қарастырылған. Бұл болашақта осындай шешімдерді еліміздің басқа өңірлеріне тарата алатын «жасыл» энергетика саласындағы сарапшылар тобын Шымкентте қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Кәсіпорынның экономикалық моделі де перспективалы болып көрінеді. Өндірілетін электр энергиясын бірыңғай желіге сату және қалдықтарды тасымалдауға кететін шығындарды оңтайландыру жобаның өзін-өзі ақтауына берік қаржылық негіз қалайды. Ұзақ мерзімді перспективада бұл қаланың сыртқы энергия көздеріне тәуелділігін азайтып, босайтын бюджет қаражатын әлеуметтік инфрақұрылымды дамытуға – мектептер мен ауруханалар салуға, қоғамдық кеңістіктерді абаттандыруға бағыттауға мүмкіндік береді.
Экология саласының сарапшыларының пікірінше, термиялық кәдеге жаратуға көшу – қарқынды дамып келе жатқан мегаполистер жағдайындағы «қоқыс дағдарысымен» күресудің жалғыз тиімді жолы. Дәстүрлі полигондар құнарлы жерлердің орасан зор аумағын алып қана қоймай, сонымен қатар жер асты суларын ластайтын метан мен сүзінді (фильтрат) көздері болып табылады. Шымкенттегі жаңа кешен осы қауіптердің барлығын толықтай жойып, әлеуетті экологиялық қатерді жаңартылатын энергияның тұрақты көзіне айналдырады.
Жақын уақытта қала әкімдігі тұрғындарға кәсіпорынның жұмыс қағидаттары мен қауіпсіздік шараларын жан-жақты түсіндіру мақсатында қоғамдық тыңдаулар өткізуді жоспарлап отыр. Процестердің ашықтығы мен жұртшылықпен сындарлы диалог жобаға деген сенімнің негізіне айналады. Бұл жоба Шымкенттің келбетін өзгертіп, оны Орталық Азиядағы экологиялық жаңғыртудың көшбасшысына айналдыруға бағытталған.
Осылайша, капсула салу рәсімі – жай ғана ресми шара емес, қалалық экожүйені түбегейлі жаңғыртудың бастамасы. Шымкент қоршаған ортаға жауапкершілікпен қарау мен инновацияларды енгізудің қатар жүзеге аса алатынын айқын көрсетіп, әрбір қала тұрғыны үшін тұрақты даму мен жоғары өмір сапасын қамтамасыз етудің үлгісін танытып отыр.
Ауқымды инвестициялық жоба Мемлекет басшысының бастамасымен қолға алынған республикалық «Таза Қазақстан» экологиялық акциясы аясында жүзеге асырылуда. Жоба қалдықтарды басқарудың тиімді жүйесін дамытуға, қоршаған ортаны қорғауға және қаладағы экологиялық ахуалды жақсартуға бағытталған.
Жобаның негізгі көрсеткіштері
Жобалық қуаты: тәулігіне шамамен 1000 тонна қатты тұрмыстық қалдықты термиялық кәдеге жарату және сағатына 24 МВт электр энергиясын өндіру.
Тікелей инвестиция көлемі: шамамен 54 млрд теңге.
Іске асыру мерзімі: 2026–2028 жылдар.
Жұмыс орындары: кемінде 80 тұрақты жұмыс орны құрылады.
Кешеннің іске қосылуы қоқыс көлемін едәуір қысқартып, қоршаған ортаға түсетін жүктемені азайтуға және электр энергиясын қатар өндіре отырып, қалдықтарды өңдеудің заманауи технологияларын енгізуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар термиялық өңдеуден кейін қалатын күлден құрылыс материалдарын өндіру жоспарлануда.
Бастаманың тарихы
Кешен құрылысының басталуы – қала әкімінің 2024 жылы Қытай Халық Республикасына жасаған жұмыс сапарының нақты нәтижесі. Еске сала кетейік, Шымкент пен Қытайдың Сиань қаласы арасындағы бауырластық байланыстар аясында мегаполис басшысы бірқатар өндірістік нысандарды аралап, әлеуетті инвесторлармен келіссөздер жүргізген болатын.
Кездесулердің қорытындысы бойынша осы бағыттағы жобаларды жүзеге асыруда мол тәжірибесі бар «Shaanxi Construction Engineering» компаниясымен алдын ала келісімге қол жеткізілді. Сол жылы қала әкімдігі мен компания арасында ынтымақтастық туралы меморандумға, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі мен инвестор арасында инвестициялық келісімге қол қойылды.
Қала әкімі жобаны жүзеге асыруға үлес қосып отырған инвесторларға, сондай-ақ қаланың экологиялық инфрақұрылымын дамытуға бағытталған бастамаларды қолдап, сындарлы ынтымақтастық танытқаны үшін алғыс білдірді.
«Бүгін біз Шымкент үшін аса маңызды экологиялық жобалардың бірінің іргетасын қалап отырмыз. Бұл кешен қатты тұрмыстық қалдықтарды термиялық өңдеу арқылы тиімді кәдеге жаратып қана қоймай, электр энергиясын өндіруге, заманауи технологияларды енгізуге және қаладағы экологиялық ахуалды жақсартуға мүмкіндік береді. Инвесторға және серіктестерімізге сенім білдіріп, бірлескен жұмыс үшін алғысымды білдіремін», – деді Шымкент қаласының әкімі Ғабит Сыздықбеков.
Осындай ауқымды бастаманы іске асыру өңір деңгейінде айналым экономикасы қағидаттарын енгізуге де жаңа мүмкіндіктер ашады. Атап айтқанда, зауытты пластикті, шыныны және қағазды қайта өңдеумен айналысатын қолданыстағы кәсіпорындармен ықпалдастыру мәселесі қарастырылып жатыр. Бұл қалдықтар көпсатылы сұрыптаудан өтетін толыққанды өнеркәсіптік хаб құруға мүмкіндік береді: құнды фракциялар қайта өңдеуге жіберілсе, ал қайта қалпына келтіруге келмейтін қалдықтар энергия өндіруге арналған отын ретінде пайдаланылады.

Мұндай кешенді тәсіл Шымкентке көміртегі ізін айтарлықтай азайтуға және Қазақстанның 2060 жылға қарай көміртегі бейтараптығына қол жеткізу жөніндегі міндеттемелерін орындауға елеулі үлес қосуға мүмкіндік береді. Жобаға енгізілген инновациялық шешімдер халықаралық ESG (экологиялық, әлеуметтік және корпоративтік басқару) стандарттарына сәйкес келеді. Бұл өз кезегінде қаланың экономиканың жоғары технологиялық секторларына болашақ инвестициялар тартудағы тартымдылығын арттырады.

Сонымен қатар жоба ілеспе инфрақұрылымның дамуына да серпін береді. Зауыт іске қосылғаннан кейін міндетті түрде жүргізілетін қатты тұрмыстық қалдықтарды жинау және тасымалдау жүйесін жаңғырту арнайы техниканың логистикалық бағыттарын оңтайландыруға, қала көшелеріндегі шу мен ауа ластануын азайтуға мүмкіндік береді. Қалдықтар ағынын нақты уақыт режимінде бақылайтын цифрлық мониторинг жүйелерін енгізу қалалық ресурстарды нақты деректер мен болжамдық талдау негізінде басқаруға мүмкіндік беретін Smart City тұжырымдамасына жасалған тағы бір қадам болмақ.

Түптеп келгенде, бұл кәсіпорынның табысты жұмыс істеуі қалалық басқару моделінің кемелдену деңгейінің көрсеткішіне айналады. Waste-to-Energy технологияларын енгізуде көшбасшы болған Шымкент экологиялық жауапкершіліктің шектеу емес, керісінше экономикалық өсім мен технологиялық прогрестің қуатты қозғаушы күші екенін дәлелдей отырып, Қазақстанның басқа мегаполистері үшін жаңа стандарт қалыптастырады. Қала тұрғындары алдағы бірнеше жылдың ішінде-ақ нақты өзгерістерді сезіне алады: ауа сапасының жақсаруынан бастап энергиямен жабдықтаудың сенімділігінің артуына дейін. Бұл Шымкенттің Орталық Азиядағы ең жайлы әрі болашағы зор қалалардың бірі ретіндегі мәртебесін одан әрі нығайта түседі.